Historio de la peseto ( hispana monunuo antaŭ la eŭro)

La kataluna vorto peça (=peco;prononcite pesa) kaj ĝia diminutivo pesseta havas longan historion. Ŝajne en la 15a jarcento oni jam kutimis uzi la diminutivon por aludi malgrandajn arĝentmonerojn. En la 18a jarcento, la arĥiduko Karlo de Aŭstrio, pretendanto al la hispana trono, uzis Katalunion kiel sidejon de siaj armeaj operacioj dum la Sukceda Milito (1701-1714) kaj tie li fabrikis grandan kvanton da arĝentaj durealo-moneroj kiujn li nomis pessetas (pesetoj).

Durealo-monero, Barcelono, Arĥiduko Karlo

Tiuj moneroj cirkulis poste en la kastilia merkato dum pli ol kvindek jaroj kaj populariĝis la termino; dume ĝia skriba formo iĝis "peseta", surbaze de la kataluna prononco. La Vortaro de Aŭtoritatoj de 1737 difinas la vorton peseta kiel ronda peco kiu valoras du arĝentajn realojn.
La unuaj moneroj kun la oficiala nomo peseta estis fabrikitaj de Jozefo Bonaparte dum la Milito de la Sendependeco, en 1808. Li fabrikis monerojn en Barcelono, Sevilo kaj Madrido, sed la nomo peseta estis uzata nur por tiuj fabrikitaj en Barcelono kun la valoroj 1, 2'5, 5 kaj 20 pesetoj.

1 peseto de Jozefo 1a, en 1811

2'5 pesetoj, en 1814

5 pesetoj, en 1811

20 pesetoj, en 1812

Fonto de la informeto: La historia de la peseta

Kataluna partopreno en la Seula UK

   

Laŭ la kutimo, dum la solena inaŭguro de la kongreso la naciaj sekcioj de UEA salutis la kongreson. Por la unua fojo, tion faris ankaŭ la reprezentanto de KEA (kune kun tiu de Tajvano). Tiun fakton elstarigis la ĵurnalaro ĉar temas pri du naciaj asocioj ne oficiale agnoskitaj de UEA, kiuj tamen havis sian lokon en la oficiala inaŭguro de la kongreso. En sia saluto, Rubeno Fernàndez esprimis sian deziron, ke la kataluna proceso estu modelo de paca solvo de konfliktoj.

En la scienca parto de la kongreso, rimarkindas la internacia kongresa universitato pri diversaj temoj, nome : lingvo, historio, filozofio, sociologio, ktp. Kunlabore kun AIS, kvar el tiuj sesioj ankaŭ fariĝis universitataj kursoj. Rubeno Fernàndez mem (Universitato de Barcelono) estis la profesoro de unu el tiuj kursoj, kie li prelegis pri la evoluo de la socilingvistika situacio en Havajo, temo de lia prilaborata doktoriga tezo. Alia kataluna profesoro, Xavier Alcalde (esploristo ĉe la Scuola Normale Superiore, en Florenco), instruis kurson pri la socia movado de solidareco kun la rifuĝintoj en Eŭropo.

La katalunaj partoprenintoj aktive rolis en aliaj sciencaj eventoj. Tiel, Fernàndez estis unu el la prelegintoj en la altnivela internacia simpozio kunorganizita de ILEI kaj Universitato Hankuk pri eksterlandaj studoj. Tiu simpozio okazis tute en Esperanto, kun samtempa traduko en la korean lingvon. Aliflanke, Alcalde estis unu el la kontribuantoj en la Esperantologia Konferenco, kiu kunvenigas ĉiujare la fakulojn pri la internacia lingvo kaj la esperanta movado.

Se temas pri la beletra fako, ĉi jare la diversaj ĵurioj de la Beletraj Konkursoj estis postulemaj kaj ne aljuĝis la unuan premion en diversaj kategorioj, escepte de poezio. Precipe, la unuan premion en la branĉo poezio estis aljuĝita al la majorka esperantisto Nicolau Dols pro lia verko Pasio. Poemo en ses stacioj. Aldone, Xavier Alcalde ricevis la trian premion kaj honoran mencion en la branĉo Eseo.

Unu el la plej interesaj eventoj dum tiu semajno estis internacia seminario en la Korea Parlamento pri la ebleco de reunuiĝo de ambaŭ Koreioj, kiu okazis en Esperanto kaj en la korea lingvo, en kiu partoprenis 130 homoj el 21 landoj kaj kiu ebligis interŝanĝi la bildon pri tiu afero, kiu ekzistas en la diversaj mondopartoj.

En la oficiala solena fermo, ĉeestis la prezidan tablon nian samasocianon Michael Boris Mandirola, prezidanto de TEJO. Dum tiu solena fermo oni transdonis ok diplomojn pri elstara agado al homoj el ĉiuj mondpartoj kiuj elstaris pro aktiveco kaj eksterordinara sindediĉo al Esperanto. Tiu ĉi jaro, inter ili ricevis la agnoskon Eduardo Vivancos, kataluna anarkiisto kun fascina persona historio. Post lia partopreno en la hispana milito, li pasigis kvin jarojn en la francaj koncentrejoj kaj fine ekzliĝis en Kanadon. Kiel elstarigis la UEA-estraro, dum lia tuta vivo li fervore laboris por Esperanto. Li fariiĝis agnoskita figuro de la anarkiisma esperantismo kaj ankaŭ motoro de la esperanta movado en Toronto.

Jen monda kongreso kun rimarkinda kataluna partopreno. Venontjare la UK okazos en Lisbono. Ĉu ni revidos nin tie ?

Fonto de la informo: esperanto.cat

La kataluna registaro eksplikas la referendumon

Sidejo de TNC

La partioj de la kataluna registaro (Junts x Sí kaj CUP) prezentas la leĝon por voĉdoni kaj okupiĝos iom pli poste pri la censo, la balotujoj kaj la transirleĝaro

La kataluna registaro ĉesigis monatojn da konjektado kaj prezentis parton de la juraj konsistaĵoj de la evento okazonta la proksiman unuan de oktobro, la leĝo de la referendumo pri memdecido. Leĝo kiu, malgraŭ ne solvi ĉiujn dubojn (mankas dua jura parto, transirleĝoj kaj logistikaj detaloj kiel censo kaj balotujoj), certe montras la leĝan arkitekturon de la referendumo. Unu tagon post la elpostenigo de Jordi Biaget, la kataluna registaro elmontriĝis unueca, firma kaj garantiema. Tiu mesaĝo trankviligis la ĝeneralan dubetoson generitan de la sekretecaj preparoj.

La prezento, dividita en du partoj - matene far la partioj kaj vespere far la registaro - celis transdoni diversjan mesaĝojn: la referendumo ja okazos, la balotado havos maksimumajn garantiojn kaj la rezulto estos deviga. "La Unuan de Oktobro la voĉdono decidos", resumis la prezidanto Carles Puigdemont antaŭ milo da homoj renkontiĝintaj en la sidejo de la Kataluna Nacia Teatro (TNC).

Kiel tio videblas en la leĝo? La leĝo, kiel jam estis raportita de ARA hieraŭ, kalkulas en sia 4a artikolo la proklamon de la sendependeco "du tagojn post konfirmo de rezultatoj", en la kazo ke en la voĉdonado venkos la jeso. La garantioj baziĝas sur Sindikateca Balotorganismo ligita al la parlamento, kiu funkcios same kiel nuntempe ekzistanta Junta Electoral (Konsilio pri Elektoj).
La Sindikateca Balotorganismo serĉos internaciajn observantojn por la procezo. 34 artikoloj de la nova regularo kopias aspektojn de la nuntempa hispana leĝo pri elektoj kaj la leĝo pri konsultoj de la antaŭa registaro prezidita de José Montilla, antaŭ nelonge nuligita de la Konstitucia Tribunalo.


Registaro kaj partioj klopodis rimarkigi la legalecon de la leĝo: la referendumo - ili insistis - estas subtenata de la rajto al memdecido, kalkulita en internaciaj traktatoj subskribitaj de la hispana ŝtato. Sed alveninta la momento de kunfrapo kun la ŝtato - la hispana ministrino Soraya Sáenz de Santamaria avertis ke ili povas nuligi la leĝon "tuj post 24 horojn"-, tiel do, gravos la respondo de la homoj: "La partopreno kaj la rezulto ne dependos de ajna leĝo, dependos nur de ni, de la homoj. Neniu ago de la ŝtato povos paralizigi la homojn, la venkon ebligos la homoj", emfazis Puigdemont.

Tiu ĉi traduko estas parto de novaĵo aperinta en: ARA

Enketo de La Vanguardia pri la proksima referendumo

Datperiodo de la enketo: 23-29 de junio

Informo elprenita el: Vilaweb

La kongreso de la steloj

Àger-Montsec (pr. "aĵe-montsek"), en la antaŭ-pirenea montaro, estas zono kun Stelluma Certigo, kio signifas ke temas pri areo kiu havas bonegan ĉielkvaliton por esplori la Universon. Venu, aŭskultu en esperanto kaj ĝuu, kaj planetarian sesion ĉe Okulo de Montsec kondukita de la prezidanto de la Akademio Internacia de la Sciencoj, profesoro Amri Wandel , kaj observadan sesion de la ĉielo ĉe la parko de teleskopoj kondukita de astronomo de Calar Alto , David Galadí-Enríquez , en unika instalaĵo en la mondo:

Krom tiuj du doktoroj pri astrofiziko, jen eminentaj esperantistoj kiuj riĉigas nian programon per imponaj prelegoj: Miguel Fernández, Miguel Gutiérrez, Abel Montagut, kaj aliaj programeroj kun Michael Boris, Jorge Camacho, Mon Cardona, Montserrat Franquesa, Esther Inglada, Pedro M. Martin Burutxaga, Ramon Perera, Pedro Sanz, Carles Vela. Estas ankaŭ ne-esperantistaj program-kontribuantoj: Christian Aguilera Couceiro, Jordi Bilbeny kaj Benito Muros.

Rimarkindas ankaŭ la inaŭgura prelego "Pacistoj en mondo eterne militanta, en la centjariĝo de la morto de Zamenhof" de Xavier Alcalde, katalune kaj Alfons Tur, esperante.

Informa fonto: Esperanto.cat

La kataluna referendumo anoncita far la registaro

Kial Eŭropo devus bonvenigi referendumon en Katalunio

La historiaj katalunaj plendoj rilate Hispanion intensiĝis lastatempe. La hispana rifuzo konsideri la ripetitajn proponojn el Katalunio, inkluzive de sincera provo re-trakti la 1979-an statuton pri aŭtonomeco, kondukis al senelirejo. Komence en 2005, nova teksto estis verkita kaj aprobita de la kataluna parlamento kaj poste ratifita de la hispana “Cortes” [duĉambra parlamento], sed ne antaŭ ol oni fortranĉis partojn de ĉefaj aspektoj aŭ simple oni forviŝis ilin. Fine la nova statuto estis referendume aprobita de rezignacia kataluna popolo. Tamen, ankoraŭ en 2010 ne senpartia Konstitucia Tribunalo verdiktis, ke pluraj statuteroj estas malkonstituciaj kaj trudis mallarĝigan interpreton de multaj aliaj. En la praktiko, la nova teksto, anstataŭ plibonigi la antaŭan leĝon, utilis por limigi la katalunan memregadon kaj la tuto montris kiel malmulte la hispana flanko pretis antaŭeniri en tiu direkto. En tiu momento klare montriĝis, ke la aktuala sistemo de teritoria administrado, establita en 1978 post longa periodo de centra regado, estas uzata por eternigi la situacion de la katalunoj kiel daŭra minoritato en Hispanio. En la nuna momento kreskanta kvanto da katalunoj sentas, ke iliaj komunaj aferoj estas regataj de Madrido senkonsidere de iliaj bezonoj kaj ofte kontraŭ iliaj esencaj interesoj. Multaj perdis ĉian esperon de sincera interkonsento kun la hispana reganta klaso.

La kataluna registaro klopodis organizi referendumon pri la rilato kiun la kataluna socio devus havi kun Hispanio: ĉu ia varianto de la nuna politika subiĝo, ĉu ekigo de nova sendependa ŝtato. Tio estis la rimedo elektita de Kebekio en 1995 kaj de Skotlando en 2014 kaj respektita de la registaroj de Kanado kaj de Britio. Tamen, la hispanaj regantoj surbaze de mallarĝa – iuj diras “partia” – interpreto de la konstitucio deklaris tian referendumon kontraŭleĝa kaj ĵuris malebligi ĝin. Ili agas ankaŭ por subfosi ĝian preparadon. Pro ilia reago kontraŭ supozitaj malobeoj de elektitaj katalunaj reprezentantoj, la ŝtataj instancoj ŝajnas reveni al manieroj de la diktatoreca pasinteco, tiel minacante la esencajn pilierojn de demokratia regado.

Fonto de la artikolo: Vilaweb

La Danco de la Morto - Verges (Katalunio)

Laŭ kelkaj historiistoj ĝia origino datiĝas en la 14a jarcento kaj enkadriĝas en la katastrofaj infektepidemioj de la tiama Eŭropo. Ĝin eblas spekti ĉiun paskan ĵaŭdon en la koncerna vilaĝo, Verges

Spekto-rekordo

Preskaŭ cent milionojn da spektoj. Post iom pli ol kvin monatoj de la homtura ĉefkonkurso okazinta en urbo Tarragona, oni plu spektadas kaj dividas la videon pri la konstruado de turo nomata tri el dek, farita de la grupo Castellers de Vilafranca. La videon diskonigis tra Facebook la skipo de Red Bull TV. En unu semajno ĝi atingis kvindek milionojn da spektoj kaj la nombro plu kreskadas. 

Manifestacio por la rifuĝintoj en Barcelono

18/2/2017

Foto:JOSEP LAGO / AFP

La urbestrino de Barcelono alvokis la manifestaciantojn «plenigi la stratojn» por tiu marŝado nomita «Ni volas akcepti ilin». 

160 000 manifestaciantoj kolektiĝis sabaton 18an de februaro en Barcelono, laŭ taksado de la municipa polico. Ili postulis de Hispanio, ke ĝi akceptu «ekde nun» milojn da rifuĝintoj, kiel promesite en 2015. La maldekstra urbestrino, Ada Colau, alvokis la manifestaciantojn «plenigi la stratojn» por tiu marŝado nomita «Ni volas akcepti ilin». Multaj el ili portis la afiŝtabulon «ne plu da ekskuzoj, akceptu ilin nun», laŭlonge de Via Laietana, avenuo kiu trairas la malnovan urbon, ĝis la haveno. La manifestacio simbole finiĝis borde de la Mediteraneo, en kiu pli ol 5 000 migrantoj mortis.

Nur 1000 migrantoj estis akceptitaj

Laŭ siaj engaĝiĝoj kun Eŭropa Unio, Hispanio devis akcepti 16 000 azilpetantojn jam alvenintajn en aliaj landoj, kaj tio ekde 2015. Barcelono prezentis ekde aŭgusto 2015 planon por akcepti rifuĝintojn devenantajn de Sirio, Irako, Afganio aŭ Eritreo. Sed nur 1 100 migrantoj alvenis ĝis nun.

Sabaton 15an de februaro, la prezidentino de la provinca deputitaro de Barcelono, Mercè Conesa, juĝis «hontinda», ke Hispanio ne respektis sian promeson. Apud urbestroj de Katalunio, ŝi petis de la "Eŭropa Komisiono", ke ĝi «komencu puni severe» la landojn, kiuj ne respektas sian engaĝiĝon.       

Fonto de la artikolo: Neniam milito inter ni

Rozoj kaj libroj en Katalunio, preparante la festotagon

Barcelona #BooksAndRoses 23 April from Diplocat on Vimeo.

En rilato al Esperanto, vidu ankau Ni Tradukas

Sendependismo kreskas

Fonto: https://nuntempe.wordpress.com/2016/07/22/sendependismo-kreskas/

Unuafoje la procentaĵo da homoj en Katalunio kiuj volas la sendependecon superas tiujn kiuj rifuzas ĝin.

La unuan fojon kiam oni demandis al la loĝantaro pere de enketo ĉu oni volas la sendependecon de Katalunion aŭ ne, estis en februaro 2015. Tiam 48% kontraŭis kaj 44% favoris. Unu jaron antaŭe la venko de la kontraŭuloj estis ankoraŭ pli klara (50% kontraŭe, 42.9% favore). De tiam la opinioj alproksimiĝis ĝis nun, kiamla sendependistoj klare venkas.
Laŭ partioj, 90% de la balotintoj por Junts pel Sí volas la sendependecon, same kiel 89.3% el tiuj de la partio CUP. De la partio Catalunuya Sí Que Es Pot, 30.5 volas la sendependecon, sum 50% rifuzas. La ĉefa respondeculo de la esploro, Jordi Argelaguet, diras ke la sendependismo ĉe la balotintoj de ĉi tiu partio kreskis 10% je la lasta esploro: en marto 2015 favoris 20.3%, kion li atribuas al manko de samideologia plimulto en la cetera Hispanio por realigi la politikon kiun deziras ilia partio. La plej multaj balotantoj de la partioj C’s, PSC kaj PP kontraŭas la sendependismon.

Kiam oni demandas pri pluraj politikaj situacioj, 41.6% el katalunoj konsideras ke Katalunio devas estis sendependa regno, 20.9% volas ke Katalunio estu ŝtata en federacia Hispanio, 26.5% volas ke Katalunio restu kiel unu el la 17 aŭtonomiaj regionoj (nuna statuso) kaj 4% volas ke Katalunio estu nur regiono de Hispanio. La balotintoj de CSQEP plej multe estas por la federacio (42.6%), malsame de tiuj de PSC kiuj preferas la statuson de aŭtonomia regiono (44.4%) ol federacia Hispanio (40.5%)

Barcelono, la ĉefurbo en du minutoj

L'Estaca- Lluís Llach, kun la esperantaj substekstoj de Marĉela

Kataluna kanto (originale "L’Estaca"),simbolo
de la rezisto kontraŭ la diktaturo(j), estis
komponita de Ljŭis’ Ljak’ (Lluis Llach)
en 1968, dum la diktaturo de Franko (Franco).

La esperantlingva versio (traduko de Marĉela Fasani)
famiĝis en Esperantio pere de la sonkasedo
de Marĉela : Venos liber’ eldonita de Edistudio, en 1979.

Ĝi aŭskulteblas en ipernito 

Info: SAT Kulturo

Kanto de Sílvia Tomàs Trio - Letero al Kobane

Esperanto en la lingvo-menuo

La kataluna lingvo

Elektu vian lingvon en la menuo de subtekstoj

KEA-ano prelegas pri Esperanto en Amsterdamo

La pasintan februaron, video-artistino kaj dokumento-reĝisoro loĝanta en Amsterdamo Nicoline van Harskamp vizitis Barcelonon por intervidi profesorojn kaj aktivulojn, inkluzive esperantistojn, kaj ĉeestis nian mardan rondon en Centre Artesà Tradicionàrius. Ŝiaj verkoj (rigardeblaj ĉi tie kaj ĉi tie), pli kaj pli pridemandas lingvan identecon kaj la internacian rolon de la angla.

Lastatempe, ŝi invitis la subskribinton reciproki la viziton kaj prelegi pri Esperanto en la arta superlernejo Sandberg Instituut, kie ŝi profesoras kaj provas starigi esperantan studrondon inter la studentoj. Por prepari la viziton, ŝi informis min pri polemiko nun furora en internaciaj artistaj rondoj kaj vekita de du nov-jorkaj art-kritikistoj kies kritiko pri la kvalito de angla lingvo uzata de neanglalingvaj artistoj estigis fortajn reagojn. Surprize, ŝajnas ke modernaj artistoj ne plu komunikas nur per sia arto, sed devas karieri en internacia art-merkato uzante nur la anglan lingvon. La prelego okazis kontentige antaŭ deko da studentoj la 4an de decembro, sed montriĝis, ke niaj kutimaj argumentoj por Esperanto tro celas lingvistojn kaj lingvemulojn, dum aliaj celgrupoj havas aliajn interesojn. La tiel nomata „artefariteco” de Esperanto, ekzemple, ŝajnas tute ne ĝeni artistojn ; aliflanke, la ĉeestantojn tre interesis praktikaj detaloj pri la lingvo, ekzemple vortfarado.

Krome, Van Harskamp refoje intervidis min antaŭ kamerao por surbendigi deklarojn pri Esperanto kaj aldoni ilin al siaj estontaj videoverkoj. 7-minutan parton el tiu intervido ŝi jam publike montris la 11an de decembro en Antverpeno, Flandrio, laŭdire kun granda sukceso.

Nicoline kaj kunlaborantoj

Raportis: Rubeno Fernández tra la retejo de esperanto.cat

Raimon (valencia kantaŭtoro) - Al vent'

Kun esperanta subteksto.

Mandato por la sendependeco

Post la komunuma balotado okazinta en Katalunio pasintdimanĉe, rezultis venko de la partioj subtenentaj la planon por sendependiĝo (Junts pel Sí + CUP) rilate al la partioj kiuj sin manifestis kontrauaj (Ciutadans, PSC, PP). Aparte restis partio (Catalunya Sí Que es Pot), kiu sin detenis kaj proponis referendumon pri la afero.

11a de septembro, la manifestacio