dijous, 5 de desembre de 2019

Amerikindiana gvidanto esprimas subtenon al Puigdemont

La amerikindana gvidanto Brett Capman, defendanto de la civilaj rajtoj de la amerikaj indianoj kaj nepo de Blanka Aglo, esprimis subtenon al la ekzilita kataluna prezidento Carles Puigdemont kiu, pri la defendo de popoloj, skribis artikolon por The New York Times.

"Tiu ĉi estas elstara artikolo de la prezidanto de Katalunio en ekzilo, Carles Puigdemont. Li tute pravas en sia aludo al la landlimoj. Homoj devas esti en la avangardo de la redifino de la mondaj landlimoj", li diris.
Hieraŭ, Carles Puigdemont publikigis artikolon en The New York Times en kiu li komparas la "aŭtoritatajn trajtojn" de Hispanio kun la sinteno de Turkio kaj Ĉinio. Li memorigas ke, la turka registaro "argumentis la elpostenigon de kurdaj deputitoj asertanta ke oni sekvis la ekzemplon de Hispanio", dum en Ĉinio la registaro diris ke, "la perfortemo de la hispana polico en Katalunio legitimas sian subpremadon de manifestaciantoj en Hongkongo".
"Tiu ĉi kontraŭdemokratia modelo de batalo kontraŭ landlimaj disputoj kaj kontraŭ sendependismaj movadoj, starigas precedencon kiu malplibonigos la teritoriajn problemojn ĉie en la mondo, validigante la institucian perforton kontraŭ la minoritatoj", li avertas. La artikolo de Puigdemont aperas en speciala sekcio de The New York Times, sub la rubriko Turning Points, kiu temas pri krizaj momentoj de la jaro 2019 kaj la eblaj sekvoj por 2020.
En la teksto, Puigdemont memorigas pri la referendumo de oktobro 2017a, la policaj agresoj kontraŭ la balotantoj kaj la posta enkarcerigo de sendependismaj gvidantoj kun kondamnoj inter 9 kaj 13-jaraj. Li konfirmas esti sciinta pri la graveco de la unueco de la ŝtato por la hispanaj politikistoj sed li konfesas ke li neniam pensis "ke oni valorigus la unuecon pli ol la demokration aŭ la homaj rajtoj, des pli estante Hispanio membro de UE".
Ankaŭ en la teksto, la kataluna politikisto komparas Katalunion kun Danio por montri ke, malgranda lando povas esti regata efike kaj substrekas ke, la malgrandaj ŝtatoj havas pli da motivoj por esti pacaj kaj malfermaj. Puigdemont elvokas la referendumoj de Kanado kaj Skotlando kiel ekzemplo de rimedoj por solvi konfliktojn. "La civitanoj devus esti en la avangardo por redifini la landlimojn de nia mondo", li postulas.
Por fini, la prezidento skribas ke, se ili povos elekti sian propran estontecon, "la ŝtatoj kiuj atingu la sendependecon per neperfortaj kaj demokratiaj rimedoj malfermos la vojon por ke la liberala demokratio prosperu en la mondo".
Blanka Aglo, verko de Salvador Dalí
Fonto: El Nacional

dimarts, 3 de desembre de 2019

Kial en Alghero oni parolas la katalunan?

Alghero – Veduta

Alghero, apartenanta al Italio, estas urbo katalunlingva en la insulo Sardio kun c. kvardekmil enloĝantoj. Sardio estis cedita de la papo Bonifaco la 8a en la 13a jarcento al la aragona reĝo Jakobo la 2a, kvankam ĝi ne estis oficiala parto de la Aragona Krono ĝis 1323, post longa milito. La urbo Alghero estis konkerita de Petro la 3a en 1354 kaj, sekve, aldonita al la Katalun-Aragona Krono. Ekde 1372, post multnombraj ribeloj, la sarda loĝantaro estis deportita kaj anstataŭigita per katalunaj kolonianoj. Poste oni kreis novajn regulojn kies celo estis ekskludi la sardojn el la publika vivo. (1391 kaj 1478).

La kataluna estis la lingvo de la urbaj loĝantoj kaj de la administrejo ĝis la 18a jarcento, kiam komenciĝis ĝia dekadenco post la aneksado de Sardio al la Itala Reĝlando. Nuntempe la itala estas la ĉefa lingvo el la plejmulta loĝantaro (51%)  dum 41% uzas kutime la algeran kaj 7% la sardan. Disde la 1970aj jaroj oni ekdisvolvis iniciatojn por la cultura reviviglo de la algera.

Fonto: Els perquès de Catalunya. Família Fernàndez. Eldonejo Empúries 2005





dissabte, 30 de novembre de 2019

Hispanio aĉetas urĝe plian municion


Surklaku la bildon por aliri la fonton de la novaĵo

Noto: tiu municio montriĝis tre danĝera, precipe kiam ĝi trafas la okulojn de manifestaciantoj, kiuj perdas vidkapablon kiel rezulto de la vundo

Protesto en Parizo favore al minorigitaj lingvoj

Imatge
Centoj da homoj manifestaciis ĉi tagmeze antaŭ a Ministerio pri Edukado en Parizo defendante la katalunan, la okcitanan, la eŭskan, la bretonan, la flandran kaj aliajn lingvojn minorigitajn fare de la franca registaro. La proteston kunvokis kolektivo el pli ol kvardek asocioj kaj grupoj, kiuj postulas ŝanĝon en la lingva politiko de la regantoj.

Fonto: El Nacional


La Patum, loka tradicia festo


La 10an de julio de 1780, la reĝo de Hispanio Karlo la 3a, filo de Filipo la 5a, publikigis regularon devige plenumenda far civilaj kaj ekleziaj aŭtoritatoj de la lando. Per ĝi ekestis malpermesitaj ĉiuj agoj festemaj, t.e., dancoj, paradoj de gigantoj, bestofiguroj, muzikbandoj, piroteknikaĵoj, ktp..   dum la celebrado de la Kristokorpa Tago. Laŭ la koncerna dekreto, ĉio ĉi estis kontraŭ al la graveco kaj pieco de la religia celebrado.
La nura kataluna urbo kiu ne obeis la ordonon estis Berga. La religia parado de Kristokorpo estas dokumentita ekde la jaro 1454 kaj La Patum ekde 1525.

La nomo de la festo "Patum" ŝajne devenas de la bruo de la timbal (granda tamburo), kiu per frapado eligas du sinsekvajn sonojn pa-tum! la unua pli milda kaj la dua pli laŭta. Tiuj muzikinstrumento datiĝas de la jaro1626 kaj la nuntempa, kopiata de la originalo, pezas 18 kilogramojn. Ĝis la fino de la 19a jarcento, tiu estis la nura muzikinstrumento uzata por akompani la festantojn sed de tiam oni sekvas komponaĵon de la muzikverkisto Joaquim Serra kaj Farriols.

Diverstipaj paradoj montriĝas dum la defiladoj. Inter ili la tiel nomata El Ball dels Cavallets Cotoners (La Danco de la Kotonistaj Ĉevaletoj) elstaras kiel unu el la plej antikvaj. En ili, kvar kristanoj -kun ĉevaletoj kaj glavoj - batalas kontraŭ kvar turkoj - piedirantaj kaj kun cimitaroj -.

Antaŭ tio, kiel enkonduko, aperas la parado de Anĝeloj kaj Diabloj, nomataj Maces, ĉar ili kunportas iaspecajn "martelecajn tamburojn". Ankaŭ estas la Guites, du bestoj aspektantaj kiel muloj kaj ĵetantaj fajron per iliaj buŝoj. La Aglo, kun kapkrono kaj portanta laŭro- kaj olivbranĉojn, kiel simbolo de pova kaj paco. La Nanoj, la Gigantoj kaj la t.n. Plens, entute la parto plej spektakla de la festo, dokumentita en la jaro 1628.
La festo estis deklarita de UNESKO (2005) Majstra Heredaĵo Voĉa kaj Nemateria de la Mondo.

 


dijous, 28 de novembre de 2019

Kadro: futbalmatĉo Barça-Borussia Dortmund

Imatge

"Nur diktaturoj enprizonigas pacajn politikgvidantojn"

(Surklaku la bildon por legi la [katalunlingvan] raporton)

Krome:
Demokratia Tsunamo varmigas siajn motorojn por la venonta aktivaĵo kiu okazos la venontan 18an de decembro, dum la matĉludo Barça-Madrid'. Pere de komuniko tra la sociaj retoj, ĝi kunvokas ĉiujn civitanojn por ke ili venu al Barcelono: "Ni invitas la civitanaron rezervi la daton kaj veni al Barcelono" diras Tsunamo. Iom antaŭe, pere de diskonigata telefonaaplikaĵo,  la platformo vokis al la asocianoj kaj sekvantoj kun enirbileto por ke ili sendu respondmesaĝon konfirmantajn la ĉeeston.



Fonto: Vilaweb

La hispana registaro aprobas la cenzuron en Interreto

La reganta partio PSOE aprobas la cenzuron en la reto kune kun la dekstraj partioj PP kaj Ciudadanos

Ĉagreniĝo en ERC (Respublikana Maldekstro de Katalunio) pro la ago de la prezidento Sánchez kaj pro la sindeteno de Podemos (hispanaj maldekstruloj), ĝuste antaŭ la komenco de konvesacioj por validigi aŭ ne per sia subteno la regontan koalicion PSOE-Podemos

La Supera Tribunalo en Katalunio (TSJC) nuligas la kreon de tri novaj katalunaj delegitejoj post peto pri tio far la hispana Ministerio pri Eksterlandaj Aferoj

45 noktojn da protestoj en la avenuo Meridiana
La kataluna polico intensigas la prmon sur la manifestaciantojn por malpermesi al ili trairi la avenuon malrapide

Fonto: Ara



Foto el Meridiana. Fonto: Vilaweb

dilluns, 25 de novembre de 2019

La guerra dels Segadors / La Milito de la Agristoj (historia kroniko)

Resumo: Teditaj de la ekscesoj de la kastiliaj trupoj setliĝintaj en Katalunio, grupoj de agristoj sin ribelis en 1640 en Barcelono. La Generalitat (kataluna registaro) ilin subtenis kaj, kun helpo de Francio, ili komencis la katalunan Guerra de Separació (Milito por Malkuniĝo), konata per la nomo Guerra dels Segadors (Milito de la Agristoj)

Resultado de imaxes para: corpus de sang Estruch"
Corpus de sang. Aŭtoro: Antoni Estruch (1873-1957)

Katalunio rifuzas partopreni en la eŭropaj militoj entreprenitaj de Filipo la 4a, aparte en la konata Unión de Armas (Unio de Armiloj), iniciatita de la grafo-duko de Olivares, Gaspar de Guzman, favorato de la reĝo. Kiel reprezalio, granda nombro de kastiliaj trupoj komencas okupi katalunan teritorion por batali kontraŭ la francoj kadre de la Tridekjara Milito. La ekscesoj de la soldatoj kontraŭ la lokaj enloĝantoj estis ree kaj ree denuncitaj sen ajna respondo. Tio provokis popolan ribelon en 1640, epizodo kiu estis konata kiel Corpus de Sang (Sanga Kristokorpa Festo).
La Generalitat, delonge kunfrontita al la reĝaj decidoj, sumiĝos kaj rompos rilaton kun la hispana monarkio post pakti la subtenon de Francio pere de la delegitoj de la kardinalo Richelieu.

La 16an de januaro de 1641, la prezidanto de La Generalitat, Pau Clarís, proklamas la Katalunan Respublikon kaj, mallonge poste, la 23an de januaro, li transdonas la suverenecon de la lando al la reĝo de Francio, Ludoviko la 13a, nomumita grafo de Barcelono.

La kastilia armeo konkeras la urbojn Tortosa kaj Tarragona, sed li estis haltigita en Barcelono okaze de la Batalo de Monjuich, la 26an de januaro de 1641. Dum la sekvaj jaroj okazis pluraj bataloj inter kastilianoj kaj franco-katalunoj, en diversaj urboj, inter kiuj Lleida (Ilerdo), Tarragono kaj Roses.

En 1652, la kastilianoj konkeras Barcelonon kaj Katalunio ekestas denove sub la regado de la reĝo Filipo. La definitivan pacon oni subskribas en 1659, per la Traktato de Pireneoj, per kiu la hispana monarkio liveras Rusiljonon (Nord-Katalunio) al Francio.

Tiu milito esta la origino de la kataluna himno Els Segadors (La Agristoj) (1889, bazita sur poemrakonto de 1882), unu el la plej antikvaj himnoj en la mondo. Ekzemploj pri pleja antikveco: Nederlanda (1568), Britia (1745), Hispana (1770), Franca (1795), Argentina (1813).



Els Segadors ludata kaj kantata en Palau de la Música (Palaco de la Muziko) de Barcelono´

Escepte la listo de himnoj, la teksto estas tradukita fragmento el la libro : Història de butxaca de Catalunya

dijous, 21 de novembre de 2019

Ĵusa opinisondado pri eventuala referendumo

57,3 % el la civitanoj ekster Katalunio sin deklaras kontraŭaj al referendumo kaj nur 29,8 % ĝin defendas. Male, en Katalunio, tiuj favoraj al referendumo estas 70 % dum la kontraŭantoj sumas 21, 6 %. Tamen, se fine okazus interkonsentita referendumo, 48,2 %  el la civitanoj ekster Katalunio akceptus la sendependecon okaze de ĝia venko. La procento atingas 81,3 % kiam oni demandas al katalunoj. Tiu estas informo ellaborita de la Centro pri Opiniesploroj (CEO) [percepto pri la teritoria debato en Hispanio. 2019] por kontrastigi la sintenojn sur la kataluna politika konflikto inter la civitanoj de Katalunio kaj tiuj de la cetera Hispanio.


Surklaku por pligrandigo

Fonto de la novaĵo: Vilaweb

dimecres, 20 de novembre de 2019

Amnesto Internacia sin turnas al Hispanio

Amnesto Internacia sin turnas al Hispanio por postuli la tujan liberigon de la aktivistoj Jordi Cuixart kaj Jordi Sánchez.

La organizaĵo pri homaj rajtoj kritikas la aplikon de la delikto pri sedicio aljuĝita de la hispana Supera  Tribunalo sed ĝi ne taksas la juĝon maljusta.


Amnesto Internacia publikigis hodiaŭ, post monato de la apero de la verdikto de la hispana tribunalo kontraŭ la kataluna procezo, la konkludojn al kiu ĝi alvenis. Laŭ tiuj konkludoj, Jordi Cuixart kaj Jordi Sànchez devas esti tuj liberigitaj kaj sia kondamno de 9-jara prizono pro sedicio devas esti nuligita. AI konsideras ke, oni tretaĉis iliajn rajtojn pri liberesprimo kaj paca manifestacio. AI kritikas ke la kondamno baziĝas sur svaga difino de la delikto sedicio de la hispana punleĝaro kaj sur tro ĝenerala kaj danĝera interpreto de tiu ĉi difino.
AI memorigas ke, la civila paca malobeo estas protektata de la internacia leĝaro pri homaj rajtoj kaj ke, troa akuzo de agoj rilataj al civila malobeo, limigas malĝuste la rajton al pasa kolektiĝo kaj perfortas  la internacian rajton. Ĝi asertas, krome, ke tio malfermas la vojon por ke aŭtoritatoj mallegale decidu limigi la nombron de homoj kiuj povas kolektiĝi uzante sian rajton al paca manifestacio. Kaj ĝi aldonas: "Manifestacio ne perdas sian pacan karakteron pro tio ke en ĝi okazu malleĝaj agoj aŭ kelkaj manifestaciantoj agadu perforte."

Fonto: Vilaweb

Legu ĉi tie pri la simpatio de Jordi Cuixart al Esperanto